H υποχρεωτική φοίτηση αλλάζει από 9 σε 11 χρόνια και ανοίγει ξανά τη συζήτηση για το τι χρειάζεται πραγματικά το ελληνικό σχολείο. Στην πράξη, όμως, η αλλαγή δεν φαίνεται να δημιουργεί μια νέα εκπαιδευτική πραγματικότητα, καθώς η δίχρονη προσχολική αγωγή εφαρμόζεται ήδη ως υποχρεωτική.
Το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι μόνο αν τα χρόνια φοίτησης θα αποτυπωθούν διαφορετικά στο Σύνταγμα. Είναι αν το σχολείο μπορεί να προσφέρει στους μαθητές περισσότερες δεξιότητες, καλύτερη προετοιμασία για το μέλλον και λιγότερη εξάρτηση από την αποστήθιση.
Συνοπτικά: Η αύξηση στα 11 χρόνια δεν αλλάζει ουσιαστικά τη σημερινή διαδρομή των μαθητών, γιατί τα παιδιά ήδη φοιτούν υποχρεωτικά σε προνήπιο, νηπιαγωγείο, Δημοτικό και Γυμνάσιο. Η βασική διαφορά είναι ότι αυτό που ισχύει νομοθετικά επιχειρείται να κατοχυρωθεί και συνταγματικά.
Τι σημαίνει πρακτικά η αύξηση από 9 σε 11 έτη
Μέχρι σήμερα, η συνταγματική πρόβλεψη για την υποχρεωτική φοίτηση αναφέρεται σε τουλάχιστον 9 έτη φοίτησης. Αυτό αντιστοιχεί κυρίως στα 6 χρόνια του Δημοτικού και στα 3 χρόνια του Γυμνασίου.
Ωστόσο, το εκπαιδευτικό τοπίο έχει ήδη αλλάξει. Από το 2021, η δίχρονη προσχολική αγωγή είναι υποχρεωτική. Αυτό σημαίνει ότι πριν από το Δημοτικό τα παιδιά φοιτούν ήδη για δύο χρόνια στην προσχολική εκπαίδευση.
Έτσι, η συνολική υποχρεωτική διαδρομή διαμορφώνεται ως εξής:
- 2 χρόνια στην προσχολική αγωγή
- 6 χρόνια στο Δημοτικό
- 3 χρόνια στο Γυμνάσιο
Συνολικά, οι μαθητές βρίσκονται ήδη σε υποχρεωτικό εκπαιδευτικό πλαίσιο για 11 χρόνια. Επομένως, η συζήτηση δεν αφορά μια νέα βαθμίδα που προστίθεται τώρα, αλλά την επίσημη συνταγματική αναγνώριση μιας ρύθμισης που έχει ήδη εφαρμοστεί στην πράξη.
Γιατί η αλλαγή θεωρείται περισσότερο θεσμική παρά ουσιαστική
Η νέα πρόταση παρουσιάζεται ως εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, όμως αρκετοί άνθρωποι της εκπαίδευσης αντιμετωπίζουν την εξαγγελία με επιφύλαξη. Ο λόγος είναι απλός: για τους μαθητές, τους γονείς και τα σχολεία, η καθημερινότητα δεν αλλάζει άμεσα.
Δεν προστίθενται νέα χρόνια στο τέλος της σχολικής πορείας. Δεν εντάσσεται το Λύκειο στην υποχρεωτική εκπαίδευση. Δεν μεταβάλλεται το περιεχόμενο των σπουδών. Δεν προκύπτει, τουλάχιστον από τη συγκεκριμένη πρόταση, αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν οι μαθητές.
Με άλλα λόγια, η υποχρεωτική φοίτηση στα 11 έτη φαίνεται να λειτουργεί κυρίως ως θεσμική κατοχύρωση της υπάρχουσας κατάστασης. Αυτό δεν είναι απαραίτητα ασήμαντο, αλλά δεν αρκεί από μόνο του για να θεωρηθεί βαθιά εκπαιδευτική αλλαγή.
Το κρίσιμο ερώτημα: γιατί όχι μέχρι το Λύκειο;
Η συζήτηση αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν μεταφέρεται από την προσχολική αγωγή στο Λύκειο. Ο εκπαιδευτικός αναλυτής Στράτος Στρατηγάκης θέτει ακριβώς αυτό το ζήτημα: αν ο στόχος είναι η ουσιαστική ενίσχυση της εκπαίδευσης, τότε γιατί η υποχρεωτικότητα να μη φτάνει μέχρι τα 18;
Η συγκεκριμένη προσέγγιση μετατοπίζει το βάρος από τη συμβολική αλλαγή στην πραγματική ανάγκη των νέων. Ένας μαθητής που σταματά το σχολείο στα 15 του χρόνια εισέρχεται σε έναν κόσμο πολύ πιο σύνθετο από ό,τι στο παρελθόν.
Η αγορά εργασίας αλλάζει. Η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει επαγγέλματα και δεξιότητες. Η αυτοματοποίηση περιορίζει εργασίες που παλαιότερα θεωρούνταν δεδομένες. Η τεχνολογία απαιτεί συνεχή προσαρμογή.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ολοκλήρωση μόνο της βασικής εκπαίδευσης μπορεί να μην είναι αρκετή. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσα χρόνια προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο, αλλά αν κάθε νέος άνθρωπος αποκτά τα αναγκαία εφόδια πριν βγει από το σχολείο.
Τα χρόνια φοίτησης δεν αρκούν χωρίς αλλαγή στο περιεχόμενο
Η αύξηση των ετών έχει αξία μόνο όταν συνοδεύεται από ουσιαστικό εκπαιδευτικό περιεχόμενο. Διαφορετικά, το σχολείο κινδυνεύει να παρατείνει τον χρόνο παραμονής των μαθητών χωρίς να αλλάζει την εμπειρία μάθησης.
Το βασικό πρόβλημα που αναδεικνύεται είναι η κυριαρχία της αποστήθισης. Το ελληνικό σχολείο εξακολουθεί, σε μεγάλο βαθμό, να αξιολογεί τη δυνατότητα του μαθητή να θυμάται και να αναπαράγει πληροφορίες. Αυτό όμως δεν επαρκεί για έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι διαθέσιμη παντού.
Οι μαθητές χρειάζονται περισσότερο:
- κριτική σκέψη
- ικανότητα επίλυσης προβλημάτων
- δημιουργικότητα
- συνεργασία
- προσαρμοστικότητα
- δεξιότητες διαρκούς μάθησης
Αυτές οι δεξιότητες δεν καλλιεργούνται αποτελεσματικά όταν το σχολείο λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός εξετάσεων. Χρειάζονται διαφορετικές μέθοδοι διδασκαλίας, περισσότερη ενεργή συμμετοχή, σύνδεση με πραγματικά προβλήματα και λιγότερη εξάρτηση από την παπαγαλία.
Τι θα είχε μεγαλύτερη σημασία για τους μαθητές
Για τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς, η ουσία βρίσκεται στο αποτέλεσμα. Ένα παιδί δεν ωφελείται απλώς επειδή περνά περισσότερα χρόνια σε μια αίθουσα. Ωφελείται όταν το σχολείο το βοηθά να κατανοεί, να σκέφτεται, να συνεργάζεται και να προσαρμόζεται.
Μια πιο ουσιαστική εκπαιδευτική ατζέντα θα μπορούσε να εστιάσει σε ερωτήματα όπως:
- Πώς θα μειωθεί η εξάρτηση από την αποστήθιση;
- Πώς θα ενισχυθεί η δημιουργική και κριτική σκέψη;
- Πώς θα γίνει το Λύκειο πιο ουσιαστικό για όλους τους μαθητές;
- Πώς θα αποκτούν οι νέοι δεξιότητες που συνδέονται με τη ζωή και την εργασία;
- Πώς θα στηριχθούν οι μαθητές που κινδυνεύουν να εγκαταλείψουν πρόωρα το σχολείο;
Αυτά τα ερωτήματα είναι πιο δύσκολα από μια απλή αλλαγή στον αριθμό των ετών. Είναι όμως και πιο καθοριστικά για την ποιότητα της εκπαίδευσης.
Η πραγματική μεταρρύθμιση δεν είναι αριθμητική
Η συζήτηση για την υποχρεωτική φοίτηση μπορεί να είναι χρήσιμη, αρκεί να μη μείνει στο επίπεδο της διατύπωσης. Η συνταγματική κατοχύρωση των 11 ετών επιβεβαιώνει κάτι που ήδη εφαρμόζεται, αλλά δεν απαντά από μόνη της στις μεγάλες προκλήσεις του σχολείου.
Το ζητούμενο είναι ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δεν θα περιορίζεται στην παραμονή των μαθητών μέσα σε συγκεκριμένες βαθμίδες. Χρειάζεται ένα σχολείο που θα προετοιμάζει τα παιδιά για έναν κόσμο όπου η γνώση αλλάζει, οι δεξιότητες ανανεώνονται και η μάθηση δεν σταματά με την αποφοίτηση.
Η ουσία, τελικά, δεν βρίσκεται μόνο στο αν τα χρόνια θα είναι 9, 11 ή περισσότερα. Βρίσκεται στο τι μαθαίνει ο μαθητής μέσα σε αυτά τα χρόνια — και αν βγαίνει από το σχολείο πιο έτοιμος να σκεφτεί, να επιλέξει και να συνεχίσει να μαθαίνει.
